kortyzol

STRES A OSŁABIENIE NADNERCZY

Życie jest ciężkie i nic nie zapowiada zmian w tej kwestii. Życie jest jedno i trzeba zrobić wszystko, aby zminimalizować skutki wywołane chronicznym stresem. Każdego dnia zmagamy się ze stresem wywołanym porannym wstawaniem z łózka, wychodzeniem z domu, stykaniem się z innymi ludźmi, podróżowaniem z punktu A do punktu B, wykonywaniem uciążliwych i monotonnych czynności, robieniem zakupów, powrotem do domu i staniem w korkach, rozwiązywaniem domowych sporów i usiłowaniem zapewnienia sobie odrobiny snu. Jak nasze ciało radzi sobie z czynnikami wywołującymi stres? Cóż z własnego doświadczenia i perspektywy czasu, wiem, że sen jest bardzo ważny, że stres powoduje osłabienie nadnerczy, zmniejsza wydajność umysłową i fizyczną, pogarsza nastrój.

anatomia stresu

Reakcja organizmu na stres aktywowana jest przez oś podwzgórze-przysadka nadnercza. Podwzgórze to gruczoł w mózgu, który stymuluje i kontroluje przysadkę mózgową. Przysadka mózgowa pobudza produkcję hormonów nadnerczy. Człowiek ma 2 nadnercza, jak sugeruje nazwa położone są one tuż nad nerkami. Nadnercza produkują hormony w reakcji będącej odpowiedzią na stresujące sytuacje lub myśli typu: „nie odniosłam żadnych sukcesów”, „muszę ten projekt skończyć na wczoraj”,  „jestem zbyt zmęczony” , „nikomu się nie spodoba to, co robię” i tak w kółko. Nie wiem jak Wy, ale ja spotykałam się z zaleceniami od lekarzy – mniej stresu, oszczędny tryb życia. Żaden nie wyjaśnił, co stres robi z moim czy Twoim organizmem. Każdy sobie pomyśli, a stres … Kto go nie doświadcza? Ostatnio przeczytałam fajne zdanie mówiące o stresie, szkoda, że dopiero tak późno. POWINIENEŚ RADZIĆ SOBIE Z CORAZ WIĘKSZĄ ZŁOŻONOŚCIĄ, A NIE Z CORAZ WIĘKSZYM STRESEM.

etapy stresu

etap 1 – start

W reakcji na daną sytuacje mechanicznie wydzielana jest : adrenalina i noradrenalina. Zmagazynowany w organizmie glikogen zamieniany jest na glukozę, poziom cukru we krwi i ilość kwasów tłuszczowych w krwiobiegu wzrasta. Ten mechanizm zapewnia energię do walki albo ucieczki. Serce pompuje krew szybciej by pozyskać więcej tlenu i energii oraz składników odżywczych na potrzeby mięśni. Energia jest przekierowywana z ośrodków, które nie są w danej chwili najważniejsze, np. z układu trawienia. Przyspiesza nam oddech, drogi oddechowe poszerzają się by móc przyjąć więcej powietrza – tlenu.

kortyzol

kortyzol

Ta reakcja jest niesamowitym pokazem inżynierii biochemicznej. Żyjemy w XXI wieku, ale nasze organizmy są wciąż identyczne jak organizmy naszych przodków z epoki kamienia łupanego. Nasz układ nerwowy i hormonalny nie potrafi odróżnić stresu wywołanego widokiem atakującej nas bestii od wzburzenia wywołanego nierozsądnymi żądaniami naszego szefa.

kortyzol_05

etap 2 – adaptacja

Adrenalina spełnia swoją rolę tymczasowo, gdy zakończy się faza alarmowa, organizm radzi sobie za pomocą innych hormonów. Tutaj oś podwzgórze – przysadka – nadnercza, pobudza produkcje kortyzolu. Hormon ten jest produkowany cyklicznie, w rytmie okołodobowym, czyli jego poziomy są różne o różnych porach dnia. Kortyzol powinien być obecny w organizmie w określonej dawce. Zbyt mała lub zbyt duża jego ilość zaburza homeostazę.

kortyzol_cykl dobowy

cykl dobowy kortyzolu

Podczas drugiego etapu organizm produkuje bardzo duże ilości kortyzolu, co może być szkodliwe dla zdrowia ( taki etap może trwać kilka lat u niektórych osób – stres w pracy,  nieprzyjemna sytuacja rodzinna lub zawodowa). Podczas tego etapu wytwarza się aldosteron, którego nadmiar może być groźny.  Aldosteron podwyższa ciśnienie krwi,zatrzymuje sód w komórkach, dlatego też wysokie ciśnienie bywa skutkiem wystawienia organizmu na długotrwały stres.

Co się dzieje gdy mamy podwyższony poziom kortyzolu? Wzrasta poziom cukru we krwi i wszystkie związane z tym objawy, układ odpornościowy ulega osłabieniu (częściej chorujemy i łapiemy infekcje),  zaburza działanie hormonu wzrostu (hormon ten regeneruje organizm podczas snu).  Nadmiar uwalnianego kortyzolu może wywoływać bóle głowy, zaburzenia snu i przyczyniać się do chorób serca. w takiej sytuacji zostaje przyspieszony rozkład białka, co może prowadzić do utraty tkanki mięśniowej i osteoporozy.

kortyzol_06kortyzol_04

Kortyzol jest wytwarzany z żeńskiego hormonu – progesteron. Osłabienie nadnerczy może zakłócić cykl menstruacyjny, ponieważ długie działanie kortyzolu skutkuje zużyciem zapasów progesteronu do produkcji kortyzolu. Działanie kortyzolu zakłóca poziom DHEA (dehydroepiandosteron – hormon sterydowy produkowany przez nadnercza). Temu hormonowi zawdzięczamy młody wygląd, figurę,  witalność oraz regulację nastroju, więc nie powinniśmy uszczuplać jego zapasów, wystawiając się na długotrwałe działanie stresu.

ETAP 3 – katastrofa

Zdolność organizmu do adaptacji ma jednak swoje granice wytrzymałości i jeśli nie ma wytchnienia od urazów umysłowych (znam takie osoby, niektóre są moimi podopiecznymi), występuje etap wyczerpania. W tym przypadku nienormalnie duża produkcja kortyzolu zaczyna ustawać, ponieważ nadnercza nie są w stanie go już wytwarzać. Rezultatem zbyt niskiego kortyzolu jest umysłowe i fizyczne wyczerpanie (nie mylić z chorobą Addisona).

Osłabienie i zawroty głowy mają związek z niedoborem kortyzolu w organizmie w takich chorobach jak: zespół chronicznego zmęczenia czy fibromialgia. U większości pacjentów cierpiących na tego typu schorzenia wykryto zaburzenie czynności osi HPA (podwzgórze – przysadka – nadnercza).

Osłabienie nadnerczy nie jest powszechnie uznawane za chorobę! U osób cierpiących na zespół stresu pourazowego (PTSD) wykryto obniżony poziom kortyzolu, podobnie jak u pacjentów „zdrowych” nieustannie zmagających się ze stresem.

Jak zrównoważyć czynność nadnerczy?

Zastanowić się nad poziomem obecnego w swoim życiu stresu i pomyśleć w jaki sposób można go zminimalizować.  Nie ma jednego uniwersalnego sposobu. Stres jest takim obszarem naszego życia, w którym najlepsze rozwiązanie zda prawdziwe podejście holistyczne.

1. zastosowanie technik radzenia sobie ze stresem
2. relaks
3. modyfikacja diety – sposobu odżywiania

bibliografia:

H. Selye, Stres życia

K. Holtrof, Diagnosis and treatment of hypothalamic-pituitary-adrenal (HPA) axis dysfunction in patients with chronic fatigue syndrome (CFS) and fibromyalgia (FM), w: „Journal of Chronic Fatigue Syndrome” 14(3), 2008

C. Tsigos, G.P. Chrousos, HPA axis, neuroendocrine factors and stress,w: „Journal of Psychosomatic Research”, 53, 2002

C. Heim, U. Ehlert, D.H. Hellhammer, The potential role of hypercortisolism in the pathophisology of stress-related bodily disorders, w: „Psychoneuroendrocrinology”, 35 (2000)

http://sustainablebalance.ca/cortisol-and-sleep/

 

Reklamy

5 thoughts on “STRES A OSŁABIENIE NADNERCZY

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s